Uzun Süre Oturanlar İçin Doğru Koltuk Nasıl Seçilir?
Uzun Süre Oturanlar İçin Doğru Koltuk Nasıl Seçilir?
Televizyon izlemek, kitap okumak, çalışmak, dinlenmek veya sağlık nedenleriyle günün büyük bölümünü oturarak geçirmek zorunda kalan kişiler için koltuk seçimi yalnızca konfor meselesi değildir.
İlk oturulduğunda yumuşak ve rahat görünen bir koltuk, birkaç saat sonra bel, boyun, kalça veya bacaklarda rahatsızlığa neden olabilir. Bunun temel sebeplerinden biri, koltuğun kullanıcının boyuna, kilosuna ve vücut yapısına uygun olmamasıdır.
Uzun süreli oturmada doğru koltuk; vücudu dengeli şekilde desteklemeli, kullanıcının koltuk içinde kaymasını azaltmalı, farklı dinlenme pozisyonlarına geçmesine imkân vermeli ve gerektiğinde ayağa kalkmasını kolaylaştırmalıdır.
Ancak hiçbir koltuk, uzun süre kesintisiz oturmanın oluşturabileceği bütün sorunları ortadan kaldırmaz. En iyi koltukta bile aynı pozisyonda uzun süre kalmak yerine, sağlık durumu izin verdiği ölçüde düzenli olarak pozisyon değiştirmek, ayağa kalkmak ve kısa hareket araları vermek gerekir. OSHA da tek bir “mükemmel oturma pozisyonu” bulunmadığını, gün içinde oturma biçiminin sık sık değiştirilmesini ve belirli aralıklarla ayağa kalkılıp hareket edilmesini öneriyor.
Uzun Süre Oturmak Vücudu Nasıl Etkiler?
İnsan vücudu saatler boyunca aynı pozisyonda kalmak için tasarlanmamıştır.
Uzun süre hareket etmeden oturulduğunda:
Bel ve sırt kasları yorulabilir.
Boyun ve omuzlarda gerginlik oluşabilir.
Kalça ve uyluk bölgelerinde baskı artabilir.
Dizlerin arkasında sıkışma hissedilebilir.
Ayaklarda ve bacaklarda rahatsızlık oluşabilir.
Kullanıcı koltuk içinde öne veya yana kayabilir.
Ayağa kalkmak zamanla daha zor hâle gelebilir.
Uygun olmayan oturma derinliği, bacakların yeterince desteklenmemesine veya koltuğun ön kenarının diz arkasına baskı yapmasına neden olabilir. OSHA, koltuk oturma alanının uylukların büyük bölümünü desteklemesini ancak diz arkasına temas etmemesini öneriyor.
Uzun süreli oturmanın etkileri yalnızca koltuk seçimiyle çözülemez. Gün içinde oturma süresinin hareketle bölünmesi genel sağlık açısından da önemlidir. Uzun süre hareketsiz oturmanın sağlık riskleriyle ilişkili olduğu ve oturma sürelerini kısa hareket aralarıyla bölmenin yararlı olabileceği bildirilmektedir.
Doğru Koltuk Kişiye Göre Seçilmelidir
Standart koltuklar belirli ortalama ölçülere göre üretilir. Ancak aynı boydaki iki kişinin kilosu, bacak uzunluğu, sırt yapısı ve oturma alışkanlığı birbirinden farklı olabilir.
Uzun süre kullanılacak bir koltuk seçilirken şu bilgiler birlikte değerlendirilmelidir:
Kullanıcının boyu
Kilosu
Kalça genişliği
Bacak uzunluğu
Günlük oturma süresi
Koltukta uyuyup uyumadığı
Koltuktan kendi başına kalkıp kalkamadığı
Bel, boyun, diz veya kalça problemi bulunup bulunmadığı
Sırt ve ayak bölümlerini ayrı hareket ettirme ihtiyacı
Kullanıcının tercih ettiği oturma sertliği
EuroStrong koltuklarda oturma derinliği, sırt yüksekliği, başlık, oturma genişliği, oturma yüksekliği ve sünger yapısı kullanıcının fiziksel özelliklerine göre düzenlenebilmektedir. Böylece standart ölçüye uyum sağlamaya çalışmak yerine koltuk kullanıcıya uyarlanabilir.
1. Oturma Yüksekliği Nasıl Olmalı?
Oturma yüksekliği, zeminden koltuğun oturma minderinin üst bölümüne kadar olan mesafedir.
Koltuk fazla alçak olduğunda:
Dizler kalça seviyesinin üzerinde kalabilir.
Kullanıcı süngerin içine daha fazla gömülebilir.
Ayağa kalkmak için diz ve kalçalardan daha fazla kuvvet almak gerekebilir.
Kullanıcı kolçaklara aşırı yük uygulayabilir.
Koltuk fazla yüksek olduğunda ise ayaklar yere tam basmayabilir. Bu durumda bacaklar boşta kalabilir ve dizlerin arka kısmında baskı oluşabilir.
Doğru oturma yüksekliğinde kullanıcı dik oturduğunda ayaklarını yere dengeli şekilde basabilmeli ve koltuktan kalkarken gövdesini öne rahatça alabilmelidir.
Kısa boylu ve uzun boylu kullanıcılar için aynı oturma yüksekliği uygun olmayabilir. Bu nedenle ölçü yalnızca koltuğun dış görünüşüne göre değil, kullanıcı koltuğa oturduğunda değerlendirilmelidir.
2. Oturma Derinliği Neden Önemlidir?
Oturma derinliği, koltuğun ön kenarıyla sırtlık arasındaki mesafedir.
Koltuk fazla derin olduğunda kısa boylu bir kullanıcı sırtını sırtlığa tam olarak yaslayamayabilir. Sırt desteğine ulaşmak için geriye kaydığında dizlerin arkasında baskı oluşabilir veya ayakları yere ulaşmayabilir.
Bu durumda kullanıcı genellikle koltuğun ön kısmında oturur. Böylece bel ve sırt desteğinden yeterince yararlanamaz.
Oturma alanı fazla kısa olduğunda ise uylukların büyük bölümü desteklenmez ve vücut ağırlığı daha küçük bir alana yüklenir.
Doğru derinlikte:
Sırt, sırtlığa tam olarak yaslanabilmeli,
Uylukların büyük bölümü desteklenmeli,
Diz arkasıyla koltuk kenarı arasında küçük bir boşluk kalmalı,
Ayaklar yere veya ayak desteğine ulaşabilmelidir.
Uzun süreli kullanımda birkaç santimetrelik ölçü farkı bile oturma konforunu önemli ölçüde değiştirebilir.
3. Oturma Genişliği Ne Kadar Olmalı?
Oturma alanı kullanıcının kalça ve bacaklarını sıkıştırmamalıdır. Ancak mümkün olan en geniş koltuk da her zaman en doğru seçim değildir.
Koltuk gereğinden fazla geniş olduğunda:
Kullanıcı yanlara doğru kayabilir.
Kolçaklara ulaşmak zorlaşabilir.
Vücut yeterince dengeli desteklenmeyebilir.
Ayağa kalkarken kollardan destek almak güçleşebilir.
Çok dar bir oturma alanı ise kalça ve bacakların yan tarafında baskı oluşturur.
Kullanıcı koltuğa oturduğunda vücudun iki yanında rahatlık sağlayacak miktarda boşluk bulunmalı; ancak kullanıcı koltuğun içinde kontrolsüz hareket edecek kadar fazla alan bırakılmamalıdır.
4. Sünger Çok Yumuşak mı Olmalı?
Bir koltuğun çok yumuşak olması, uzun süreli kullanım için mutlaka konforlu olduğu anlamına gelmez.
Fazla yumuşak süngerde kullanıcı aşağı doğru gömülebilir.
Bunun sonucunda:
Oturma yüksekliği azalabilir.
Bel desteğinin konumu bozulabilir.
Kullanıcı koltuk içinde öne kayabilir.
Ayağa kalkmak zorlaşabilir.
Süngerde kısa sürede kalıcı çökme meydana gelebilir.
Fazla sert sünger ise kalça ve uyluk bölgelerinde rahatsızlık oluşturabilir.
Doğru sünger:
Kullanıcının ağırlığını dengeli taşımalı,
Aşırı gömülmeyi önlemeli,
Oturma yüksekliğini korumalı,
Uzun süreli kullanımda yeterli rahatlık sağlamalıdır.
Kullanıcının kilosu arttıkça süngerin taşıma ve geri toplama özellikleri daha önemli hâle gelir. EuroStrong kişiye özel üretimde oturma yumuşaklığı ve destek yapısı kullanıcının kilosuna göre düzenlenebilmektedir.
5. Bel Desteği Nasıl Olmalı?
Bel bölgesi desteksiz kaldığında kullanıcı zamanla koltuk içinde aşağı doğru kayabilir veya kamburlaşabilir.
İyi bir bel desteği:
Belin doğal eğrisini desteklemeli,
Kullanıcıyı öne doğru itmemeli,
Sırtın alt bölümündeki boşluğu doldurmalı,
Sırtlık yatırıldığında da doğru bölgede kalmalıdır.
Standart bir bel yastığı her kullanıcıya uygun olmayabilir. Yastık gereğinden kalın olduğunda kullanıcı öne itilebilir. Çok ince olduğunda ise yeterli destek sağlamaz.
Koltukta uzun süre geçiren kişilerde bel desteğinin yeri ve yumuşaklığı kullanıcının boyuna ve sırt yapısına göre belirlenmelidir.
OSHA da uzun süreli oturmalarda sırtlığın belin doğal eğrisine uygun destek sağlamasını öneriyor.
6. Baş ve Boyun Desteği
Kullanıcı televizyon izlerken, dinlenirken veya uyurken başının sürekli öne ya da yana düşmemesi gerekir.
Başlık:
Başın doğal bir konumda kalmasını sağlamalı,
Boynu gereğinden fazla öne itmemeli,
Kullanıcının boyuna uygun yükseklikte olmalı,
Sırtlık yatırıldığında başı desteklemeye devam etmelidir.
Uzun boylu bir kullanıcı için standart başlık omuz hizasında kalabilir. Kısa boylu bir kullanıcıda ise başlık çok yukarıda olabilir.
Özellikle sırtlığı belirgin biçimde yatırılabilen koltuklarda baş desteği önemlidir. OSHA’nın ergonomik koltuk rehberinde de sırtlık yaklaşık 30 dereceden fazla yatırılıyorsa baş desteği bulunması önerilmektedir.
7. Sırtlık Kullanıcıyı Koltukta Tutmalı
Uzun süre oturan bazı kullanıcılar zamanla koltuğun ön kısmına doğru kayar. Bunun nedeni yalnızca kullanıcının oturma biçimi değil, sırtlık ve oturma geometrisinin uyumsuzluğu da olabilir.
Sırtlık:
Bel, sırt ve omuzları birlikte desteklemeli,
Kullanıcıyı öne doğru itmemeli,
Yanlara kaymayı azaltmalı,
Sırt yatırıldığında üst gövdeyi dengeli tutmalıdır.
Sırtlık çok düz olduğunda bel boşta kalabilir. Fazla kabarık olduğunda ise kullanıcı koltuğun önüne itilebilir.
EuroStrong koltuklarda sırt geometrisi, bel desteği, sırt yumuşaklığı ve başlık özellikleri kişiselleştirilebilmektedir.
8. Kolçakların Yüksekliği ve Sağlamlığı
Kolçaklar yalnızca kolları koymak için değildir. Uzun süre oturan kullanıcılar pozisyon değiştirirken veya ayağa kalkarken kolçaklardan destek alabilir.
Kolçaklar:
Omuzları yukarı kaldırmayacak yükseklikte olmalı,
Dirsek ve ön kolları desteklemeli,
Ayağa kalkarken uygulanan kuvveti taşıyabilmeli,
Kullanıcının rahatça ulaşabileceği genişlikte olmalıdır.
Kolçaklar çok yüksek olduğunda omuzlarda gerginlik oluşabilir. Çok alçak olduğunda ise kollar desteksiz kalır ve kullanıcı bir tarafa doğru eğilebilir.
Doğru yükseklikteki kolçaklar, kullanıcının omuzlarını rahat bırakmasına yardımcı olur.
9. Ayakların Desteklenmesi
Ayakların uzun süre boşta kalması diz arkasında ve bacaklarda rahatsızlık oluşturabilir.
Normal oturma pozisyonunda ayaklar yere dengeli biçimde basmalıdır. Dinlenme pozisyonunda ise ayak ve bacakların geniş bir yüzeyden desteklenmesi gerekir.
Ayak desteği:
Kullanıcının bacak uzunluğuna uygun olmalı,
Baldır ve topukları desteklemeli,
Çok kısa veya dar olmamalı,
Açıldığında vücudu dengeli taşımalıdır.
Motorlu ayak desteği, kullanıcının kuvvet uygulamadan bacaklarını kaldırmasına ve farklı pozisyonlara geçmesine yardımcı olabilir.
10. Sırt ve Ayak Birlikte mi, Ayrı mı Hareket Etmeli?
Tek motorlu koltuklarda sırtlık ve ayak desteği genellikle birbirine bağlı şekilde hareket eder.
Bu sistem; televizyon izlemek, kitap okumak ve günlük olarak dinlenmek isteyen birçok kullanıcı için yeterli olabilir.
Çift motorlu koltuklarda ise sırtlık ve ayak bölümü ayrı ayrı kontrol edilir.
Kullanıcı:
Sırtını dik tutarken ayaklarını kaldırabilir.
Ayakları yukarıdayken sırt açısını değiştirebilir.
Televizyon izleme pozisyonu oluşturabilir.
Dinlenmek veya uyumak için daha yatık bir konuma geçebilir.
Günün büyük bölümünü koltukta geçiren kişilerde bağımsız sırt ve ayak hareketi daha fazla pozisyon seçeneği sağlayabilir.
Ancak doğru seçim her zaman en fazla motoru olan model değildir. Kullanıcının koltuğu nasıl kullandığı ve hangi pozisyonlara ihtiyaç duyduğu değerlendirilmelidir.
11. Pozisyon Değiştirmek Neden Önemlidir?
Doğru koltuk vücudu destekler; ancak kullanıcının saatler boyunca aynı pozisyonda kalmasını sağlamak koltuğun amacı olmamalıdır.
Uzun süreli kullanımda:
Sırt açısı zaman zaman değiştirilmeli,
Ayaklar belirli aralıklarla yükseltilip indirilmelidir,
Kullanıcı mümkünse kısa sürelerle ayağa kalkmalıdır,
Kollar ve omuzlar hareket ettirilmelidir,
Sağlık durumu uygunsa birkaç dakika yürünmelidir.
OSHA, statik pozisyonda uzun süre çalışan kişiler için kısa ve sık dinlenme araları verilmesini; bu aralarda ayağa kalkılmasını, esneme ve hareket yapılmasını tavsiye ediyor.
Hareket kabiliyeti kısıtlı kullanıcıların pozisyon değiştirme biçimi ise sağlık uzmanının önerisine göre belirlenmelidir.
12. Koltuktan Kalkmak Kolay Olmalı
Uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkmak, özellikle yaşlı, yüksek kilolu veya kas gücü azalmış kullanıcılar için zor olabilir.
Kalkışı etkileyen başlıca özellikler şunlardır:
Oturma yüksekliği
Sünger sertliği
Oturma derinliği
Kolçakların konumu
Kullanıcının ayaklarını yere basabilmesi
Koltuğun ayağa kaldırma özelliği
Fazla alçak ve yumuşak bir koltukta kullanıcı oturma yüzeyinin içine gömülür. Bu durumda dizlerden ve kollardan daha fazla kuvvet almak gerekir.
Lift mekanizmalı koltuklar, oturma bölümünü yukarı ve öne hareket ettirerek kullanıcıyı kalkmaya daha uygun bir pozisyona getirir.
Ancak lift sistemi, kullanıcıyı taşıyan bir hasta kaldırma cihazı değildir. Kullanıcının ayaklarına belirli ölçüde ağırlık verebilmesi ve dengesini koruyabilmesi gerekir.
13. Koltukta Uyuyanlar İçin Hangi Özellikler Önemlidir?
Bazı kişiler gece boyunca değilse bile gün içinde koltukta kısa veya uzun süre uyumayı tercih edebilir.
Bu durumda:
Sırtlık yeterli ölçüde yatabilmeli,
Baş ve boyun desteklenmeli,
Ayaklar boşta kalmamalı,
Kullanıcı koltuk içinde yana kaymamalı,
Kolçaklar güvenli bir yan destek oluşturmalı,
Döşeme terlemeyi artırmamalıdır.
Koltukta uyku amacıyla kullanılacak modelde sırt ve ayak bölümlerinin bağımsız hareket etmesi daha kişisel bir dinlenme pozisyonu sağlayabilir.
Ancak özellikle solunum, dolaşım, reflü veya ameliyat sonrası özel pozisyon ihtiyacı bulunan kişilerin uyuma ve yatış açısı sağlık uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.
14. Döşeme Seçimi Nasıl Yapılmalı?
Uzun süre vücutla temas eden döşeme malzemesi:
Kaymayı azaltmalı,
Terlemeyi mümkün olduğunca sınırlamalı,
Kolay temizlenmeli,
Sürtünmeye dayanmalı,
Kullanım ortamına uygun olmalıdır.
Ev kullanımında mikrofiber kumaşlar sıcak ve yumuşak bir yüzey sağlayabilir. Temizlik ve hijyenin ön planda olduğu bakım veya sağlık ortamlarında medikal suni deri tercih edilebilir.
Kullanıcı koltuğun içinde sürekli öne doğru kayıyorsa çok kaygan döşeme yüzeyleri uygun olmayabilir. Döşemenin yapısı kadar oturma ve sırt geometrisi de kaymayı etkiler.
15. Taşıma Kapasitesi Kullanıcıya Uygun Olmalı
Koltuk taşıma kapasitesi, kullanıcının ağırlığının üzerinde güvenli bir pay bırakacak şekilde seçilmelidir.
Kapasite yalnızca süngeri değil:
İskeleti,
Motorları,
Mekanizmayı,
Ayak desteğini,
Kolçak bağlantılarını,
Hareketli parçaları
kapsar.
Kullanıcının ağırlığı koltuğun maksimum kapasitesine çok yakınsa günlük hareketler ve koltuğa otururken oluşan anlık yükler mekanizmayı zorlayabilir.
EuroStrong koltuklar, kullanıcının kilosuna ve model seçimine göre 45 kilogramdan 240 kilograma kadar farklı taşıma kapasitelerinde üretilebilmektedir.
16. Uzun Süre Oturanlar İçin Hangi Model Uygun Olabilir?
Koltuk seçimi kullanım biçimine göre yapılmalıdır.
Günlük televizyon izleme ve dinlenme
Kullanıcı koltuğu gün içinde birkaç saat televizyon izlemek, kitap okumak ve dinlenmek için kullanacaksa tek motorlu bir baba koltuğu yeterli olabilir.
EuroStrong Spirit-II E-K, günlük dinlenme ve uzun süreli oturma ihtiyacı için değerlendirilebilecek motorlu modellerden biridir:
Günün büyük bölümünü koltukta geçirme
Kullanıcı sırt ve ayak konumunu gün içinde sık sık değiştirmek istiyorsa çift motorlu sistem daha fazla ayar seçeneği sunabilir.
Koltuktan kalkarken zorlanma
Kullanıcı oturup kalkarken desteğe ihtiyaç duyuyorsa lift sistemine sahip modeller değerlendirilmelidir.
Yüksek kilolu kullanıcılar
Standart taşıma kapasitesi ve ölçüleri yeterli değilse güçlendirilmiş iskelet, mekanizma ve kişiye uygun oturma genişliği bulunan bariatrik modeller tercih edilmelidir.
Koltuk Seçerken Sorulması Gerekenler
Uzun süre kullanılacak bir koltuk satın alınmadan önce şu sorular cevaplanmalıdır:
Kullanıcı günde kaç saat koltukta oturacak?
Kullanıcının boyu ve kilosu nedir?
Ayakları normal oturma pozisyonunda yere basıyor mu?
Sırtı, sırtlığa tam olarak yaslanıyor mu?
Oturma alanı çok dar veya çok geniş mi?
Sünger kullanıcının kilosuna uygun mu?
Bel ve başlık doğru bölgeleri destekliyor mu?
Kullanıcı koltukta öne veya yana kayıyor mu?
Sırt ve ayak bölümlerinin ayrı hareket etmesi gerekiyor mu?
Kullanıcı koltukta uyuyor mu?
Koltuktan kendi başına kalkabiliyor mu?
Lift mekanizmasına ihtiyaç var mı?
Döşeme kullanım ortamına uygun mu?
Koltuk kişiye özel ölçülerde üretilebiliyor mu?
Doğru Koltuğun İşaretleri
Kullanıcı doğru ölçülerdeki bir koltukta oturduğunda:
Sırtını geriye rahatça yaslayabilir.
Bel bölgesi desteksiz kalmaz.
Baş ve boyun doğal konumda durur.
Ayaklar yere veya ayak desteğine ulaşır.
Diz arkasında baskı oluşmaz.
Kolçaklar omuzları yukarı kaldırmaz.
Vücut koltuk içinde sürekli öne kaymaz.
Pozisyon değiştirmek için aşırı kuvvet gerekmez.
Ayağa kalkarken ayaklar uygun noktaya basabilir.
Kullanıcı birkaç dakika sonra değil, uzun kullanım sonunda da rahatlığını korur.
Bir koltuk mağazada kısa süre oturulduğunda rahat gelebilir. Bu nedenle seçim yapılırken yalnızca ilk yumuşaklık hissine değil, ölçü, destek, mekanizma ve günlük kullanım süresine de bakılmalıdır.
Sonuç
Uzun süre oturanlar için doğru koltuk, yalnızca yumuşak veya büyük bir koltuk değildir.
Doğru koltuk:
Kullanıcının boyuna ve kilosuna uygun ölçülerde olmalı,
Bel, sırt, baş ve boynu dengeli desteklemeli,
Ayakları doğru biçimde taşımalı,
Kullanıcının koltuk içinde kaymasını azaltmalı,
Farklı oturma ve dinlenme pozisyonlarına imkân vermeli,
Gerekiyorsa ayağa kalkmayı kolaylaştırmalıdır.
Bununla birlikte en ergonomik koltuk bile saatler boyunca hareketsiz kalmanın yerini tutamaz. Kullanıcının sağlık durumu izin verdiği ölçüde pozisyon değiştirmesi, kısa hareket araları vermesi ve aynı oturma biçiminde uzun süre kalmaması gerekir.
En doğru koltuk, kullanıcıyı standart bir kalıba uyduran değil; kullanıcının vücut ölçülerine, hareket kabiliyetine ve günlük yaşamına göre uyarlanan koltuktur.
Yorumlar